Uluslararası Enerji Ajansı Yenilenebilir Enerji 2026-2031’e Kadar Analiz ve Tahminler Raporu
Derleyen: Levent Taşkın
Enerji güvenliğine yönelik artan ilgi, yenilenebilir enerji kaynaklarının önemini pekiştiriyor. Mevcut enerji krizi, yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji güvenliğini güçlendirme ve arzı çeşitlendirme konusundaki rolünü vurguladığından, bu kaynaklar dünya çapında birçok ülkede politika gündeminin en üst sıralarına yükselmiştir. Orta Doğu’daki çatışmalardan kaynaklanan Hürmüz Boğazı’ndaki enerji akışındaki aksaklıklar, petrol ve doğalgaz fiyatlarını yukarı çekmiş ve piyasadaki dalgalanmayı artırmıştır. Yenilenebilir kaynaklar geniş bir alana yayıldığından, her ülke enerji güvenliğini güçlendirmek için rekabetçi bir şekilde geliştirilebilecek kendi iç potansiyeline sahiptir. Oysa hükümetlerin güvenlik, ekonomiklik ve sürdürülebilirlik arasında bir seçim yapması gerekmemektedir. İyi tasarlanmış politikalarla yenilenebilir enerji kaynakları, ülkelere enerji karışımını çeşitlendirme, ithal yakıtlara ve yüksek fiyatlara maruz kalmayı azaltma, genel elektrik tedarik maliyetlerini düşürme ve emisyonları azaltma imkânı sunabilir.
Yenilenebilir enerji kaynakları, halihazırda enerji güvenliği açısından önemli faydalar sağlamaktadır. 2010 yılından bu yana bu kaynakların büyümesi olmasaydı, 2025 yılında küresel yıllık fosil yakıt talebi yaklaşık %8 daha yüksek olacaktı; bu miktar, Hindistan’ın toplam enerji tüketimine eşdeğerdir. Yenilenebilir enerji kaynakları ayrıca, küresel talebin %11’ine denk gelen doğal gaz tüketimini de ortadan kaldırmıştır. Bu durum, gazla çalışan elektrik santrallerinin toptan elektrik fiyatları üzerindeki etkisini azaltmış ve birçok ülkede kriz sırasında fiyat artışlarının sınırlandırılmasına katkıda bulunmuştur. Ayrıca, 2010 yılından bu yana biyoyakıtlar ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarındaki büyüme, günde 2,4 milyon varil petrol eşdeğeri kadar bir miktarı ikame etmiştir – bu rakam, Kanada’nın toplam petrol talebiyle karşılaştırılabilir.
Hürmüz krizi sürerken, özellikle yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerde yenilenebilir enerji kapasitesindeki büyüme hızlanıyor. Küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2026-2031 döneminde yaklaşık 4.800 gigawatt (GW) artacağı tahmin ediliyor; bu rakam, önceki altı yıla kıyasla %57 daha fazla bir artışa tekabül ediyor. Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerdeki büyüme, ilk kez gelişmiş ekonomilerdeki büyümeyle aynı seviyeye ulaşıyor. Tahmin döneminde Hindistan, Çin’den sonra dünyanın en büyük ikinci büyüme pazarı haline geliyor. Güneydoğu Asya, Orta Doğu ve Afrika’daki yenilenebilir enerji kapasitesi artışı, tahmin döneminde neredeyse üç katına çıkacak. Çin dışındaki gelişmekte olan ve gelişen ekonomiler, 2020-2025 döneminde gelişmiş ekonomilerin yarısı oranında büyümüştür. Yeni hedefler, enerji güvenliği avantajları, destekleyici politikalar ve rüzgâr ile güneş enerjisinin artan rekabet gücü, gelişmekte olan ve gelişen ekonomiler için tahminleri bir yıl önceki Yenilenebilir Enerji raporumuzla karşılaştırıldığında neredeyse %20 oranında yukarı çekmiştir.
Gelişmekte olan ekonomilerde yenilenebilir elektrik üretiminin büyümesinde politika desteği hâlâ merkezi bir rol oynasa da, uygun fiyatlı güneş enerjisi sistemlerinin hane halkları ve işletmelerin daha güvenilir elektriğe erişmesine yardımcı olmasıyla, tüketiciler bu alandaki yaygınlaşmayı giderek daha fazla yönlendirmektedir. Son dönemdeki enerji krizleri sırasında yaşanan en çarpıcı değişimlerden biri, tüketici davranışlarında gözlemlenmiştir. Yüksek yakıt fiyatları ve güvenilir olmayan şebeke elektriği ile karşı karşıya kalan hane halkları ve küçük işletmeler, elektrik tedariklerinin güvenilirliğini artırmak ve faturalarını düşürmek amacıyla giderek daha fazla uygun fiyatlı güneş enerjisi sistemlerine yönelmektedir. Modül ticaret verileri ve diğer göstergelere dayanarak, 2022’den bu yana ek çatı üstü güneş enerjisi kapasitesinin en az 70 milyon hane halkı için elektrik erişimini ve hizmetlerini iyileştirdiğini tahmin ediyoruz. Şebekeden bağımsız güneş enerjisi kapasitesindeki büyümenin, Pakistan, Sahra Altı Afrika ve Güneydoğu Asya öncülüğünde 2031 yılına kadar 2,5 kat artarak yaklaşık 80 GW’a ulaşması bekleniyor.
Orta Doğu krizinin yarattığı yüksek petrol fiyatları ve enerji güvenliği endişeleri, sıvı biyoyakıt üretimindeki büyüme tahminimizi geçen yılın raporuna kıyasla %40 oranında yukarı çekmemize neden oldu. Yüksek yakıt fiyatları ve tedarik sorunlarına acil bir yanıt olarak, özellikle Güneydoğu Asya ve Latin Amerika’daki birçok ülke, ithal fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltmak amacıyla yeni ve daha önce duyurulmuş sıvı biyoyakıt zorunluluklarının uygulanmasını hızlandırmaktadır. Bu etkiler en çok Güneydoğu Asya’da hissedilmiştir; bu bölgede biyoyakıt tüketiminin 2025 ile 2026 yılları arasında %11 oranında artması beklenmektedir ki bu, küresel ortalamadaki %7’lik güçlü artışın oldukça üzerindedir. Enerji güvenliği öncelikleri sayesinde dünya çapında sıvı biyoyakıt talebinin 2031 yılına kadar yaklaşık %30 artacağı tahmin ediliyor; ancak toprak, su veya biyolojik çeşitlilik üzerinde olumsuz etkiler yaratmadan emisyon azaltımını sağlamak için sağlam sürdürülebilirlik çerçeveleri hayati önem taşıyor. Buna, şeffaf ve doğrulanabilir sera gazı hesaplamalarını ve arazi kullanımı ile hammadde kriterlerini garanti eden çerçeveler de dahildir. Çin’deki yavaşlamaya rağmen güneş PV, küresel yenilenebilir enerji kapasitesi artışına öncülük ediyor.
Dünyanın toplam yenilenebilir elektrik kapasitesinin 2025 ile 2031 yılları arasında yaklaşık %85 oranında artması bekleniyor. Bu büyümenin dörtte üçünden fazlasını güneş PV oluştururken, toplam kara rüzgâr kapasitesi 2031 yılına kadar %70’in üzerinde artış göstererek 2.040 GW’a ulaşacak. Çin’in küresel yenilenebilir enerji kapasitesi artışındaki payı, 2025’teki %60’ın üzerindeyken, tahmin dönemi boyunca %53’e düşecek. Hindistan, Güneydoğu Asya, Afrika ve Orta Doğu ise güçlü politika desteği ve yenilenebilir enerji pazarının gelişmesi sayesinde küresel yenilenebilir enerji kapasitesi artışına katkılarını önemli ölçüde artıracaktır.
Çin için yapılan aşağı yönlü tahmin revizyonu, ABD, Hindistan, Güneydoğu Asya, Sahra Altı Afrika ve Latin Amerika’daki daha olumlu görünümle fazlasıyla telafi ediliyor. Çin dışında, Asya Pasifik bölgesi 2026-2031 döneminde 840 GW'dan fazla yenilenebilir enerji kapasitesi ekleyecek; bu, 2020-2025 dönemindeki seviyenin iki katından fazladır. Hindistan ve Güneydoğu Asya'daki güneş PV'sindeki daha güçlü büyüme nedeniyle tahmin %15 yukarı doğru revize edilmiştir. ABD’de, güneş PV ve pil depolama sistemlerinin veri merkezleri de dahil olmak üzere hızla artan elektrik talebini karşılamak üzere hızlı bir şekilde kurulabilmesi nedeniyle, özellikle güneş PV kurulumlarındaki artışa bağlı olarak tahminimizi geçen yılki rapora kıyasla neredeyse %40 oranında yukarı doğru revize ettik. Sahra Altı Afrika’daki yenilenebilir enerji kapasitesi artışı için tahmin %54 oranında yukarı doğru revize edildi; yeni kapasitenin %80’inden fazlasını güneş PV oluşturuyor. Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki yenilenebilir enerji kapasitesinin tahmin döneminde iki katından fazla artması beklenmektedir. On yılın sonuna kadar, Latin Amerika’daki güneş enerjisi kurulu elektrik kapasitesinin hidroelektrik kapasitesini geçerek bölgedeki en büyük kaynak haline gelmesi öngörülmektedir. Hidroelektrik, bölgenin en büyük elektrik üretim kaynağı olmaya devam etse de, katkısı 2025’teki %40’tan 2031’de %35’e düşecektir. Avrupa’daki büyüme hızını sürdürürken, yenilenebilir enerji kapasitesinin 2031’e kadar olan altı yıllık dönemde 2020-2025 dönemine kıyasla %40 daha fazla artacağı tahmin edilmektedir.
Çin’in sabit tarifelerden rekabetçi ihalelere geçişi, 2026 yılının ilk dokuz ayında güneş fotovoltaik (PV) kapasite artışında bir önceki yıla göre yaklaşık %55’lik bir düşüşe yol açtı. Sonuç olarak, 2026-2031 döneminde Çin’deki yenilenebilir enerji kapasitesi artışı tahminimizi, geçen yılki rapora kıyasla %5 oranında, yani yaklaşık 116 GW kadar aşağıya doğru revize ettik. Bununla birlikte, ana senaryomuzda Çin’in 15. Beş Yıllık Planı kapsamında açıklanan yeni yenilenebilir enerji kapasitesi ve üretim hedeflerini aşacağı öngörülmektedir.
Çin’in güneş PV tedarik zincirlerinde küresel hakimiyeti, yüksek finansal zorluklar ve artan iflaslar arasında devam ederken, Hindistan ise çeşitlendirme açısından önemli bir kaynak olarak öne çıkmaktadır. Aşırı kapasite ve düşen fiyatların kâr marjlarını eritmesi nedeniyle, 2026 yılında Çin’in önde gelen güneş PV üreticilerinin %90’ından fazlası zarar bildirdi ve 2024’ten bu yana 70’ten fazla şirket iflas başvurusunda bulundu. Sektördeki bu çalkantıya rağmen, güneş PV tedarik zincirleri polisilikondan modüllere kadar her aşamada Çin’de yoğunlaşmaya devam etmektedir. Ancak 2031 yılına kadar Hindistan’ın, Çin dışında güneş PV tedarik zincirinin tüm önemli bileşenlerini büyük ölçekte üretebilen tek ülke olması ve böylece tedarik zincirinin çeşitlendirilmesine katkıda bulunması beklenmektedir. Rüzgâr enerjisi tedarik zincirleri bugün güneş PV’ye kıyasla coğrafi olarak daha çeşitlidir; ancak Çinli rüzgâr enerjisi üreticilerinin uluslararası pazarlara hızla yayılmasıyla rekabet ortamı değişmektedir.
İhalelerin, şebeke yatırımlarının, enerji depolama kapasitesinin ve izin süreçlerindeki reformların daha hızlı hayata geçirilmesi, COP28’de belirlenen küresel yenilenebilir enerji kapasitesini 2031’de üç katına çıkarma hedefinin gerçekleştirilebilir hale gelmesini sağlayabilir. Ana senaryomuzda, küresel yenilenebilir enerji kapasitesi 2030 yılına kadar yaklaşık 9 710 GW’a ulaşmaktadır; bu rakam, 2022 seviyesinin 2,6 katıdır ancak 2030’a kadar üç katına çıkarma hedefinin gerisinde kalmaktadır. Ancak, rekabetçi ihalelerin daha hızlı uygulanması, zamanında ve artırılmış şebeke yatırımları, pil depolama kapasitesinin genişletilmesi ve izin verme süreçlerindeki reformlar, hızlandırılmış senaryoda yenilenebilir enerji kapasitesinin yaygınlaşmasını önemli ölçüde artırabilir. Bu senaryoda, tahmin dönemi boyunca yenilenebilir enerji kapasitesindeki büyüme %20 daha yüksek olacak ve bu da dünyanın 2031 yılında üç katına çıkarma hedefine ulaşmasını sağlayacaktır.
Rüzgâr ve güneş PV enerjisinin hızla yaygınlaşmasıyla birlikte, sistem esnekliği hem temel bir zorluk hem de fırsat haline geliyor. Yenilenebilir enerji kaynaklarının, 2025’teki %33’lük orandan artış göstererek 2031’de küresel elektrik üretiminin neredeyse %45’ini karşılaması öngörülüyor. Rüzgâr ve güneş enerjisinden elde edilen elektrik üretimi küresel olarak iki katından fazla artarak, 2031 yılına kadar toplam elektrik üretiminin %28’inden fazlasını oluşturacak. Güneş enerjisinden elde edilen elektrik üretimi, rüzgâr enerjisinden elde edilen üretimi şimdiden geride bırakmış durumda ve 2029 yılında hidroelektrik üretimini de geçerek dünyanın en büyük yenilenebilir elektrik kaynağı haline gelmesi bekleniyor.
Artan sistem entegrasyonu zorlukları, daha fazla esneklik gerektirmektedir. 17 ülkede, 2031 yılına kadar elektrik karışımındaki değişken yenilenebilir enerji kaynaklarının payı %50’yi aşacak; bu durum, daha güçlü şebekeler ve enterkoneksiyonlar, uygun maliyetli depolama, daha fazla sevk edilebilir arz ve talep tarafında artırılmış esneklik gerektirmektedir. Önemli pazarlarda rüzgâr ve güneş PV üretiminin teknik olarak kısıtlanması, hem 2024 hem de 2025 yıllarında neredeyse iki katına çıktı. 2025 yılında yaklaşık 200 teravat-saat (TWh) seviyesine ulaşan bu rakam, 2031 yılına kadar 800 TWh’yi aşabilir; bu da toplam değişken yenilenebilir enerji üretiminin neredeyse %8’ine denk geliyor. Aynı zamanda, Avrupa genelinde elektrik fiyatlarının negatif olduğu saatlerin sayısı artmaya devam ediyor. Güneş PV enerjisinin mevcut olduğu dönemlerdeki düşük fiyatlar, ticari projelerin ve kurumsal elektrik satın alma anlaşmalarının gelirlerini azaltmakta ve son on yılda hızla yaygınlaşan piyasa temelli yaygınlaştırma modelini zorlamaktadır. Pil depolama sistemlerinin yaygınlaşması birçok ülkede hız kazanmakta ve bu zorlukların bir kısmını ortadan kaldırmaktadır, ancak bu süreç yeterince hızlı ilerlememektedir.
Güneş PV, rüzgâr ve bataryaları bir araya getiren hibrit projeler, sistem esnekliğini artırmak için cazip bir seçenek olarak öne çıkmaktadır. Güneş PV ve/veya rüzgâr enerjisini bataryalarla birleştiren hibrit sistemler, birçok bölgede halihazırda megavat-saat başına 75 ABD dolarının altında elektrik üretim maliyetleri sunabilmekte ve tek başına güneş veya rüzgâr projelerine kıyasla önemli ölçüde daha yüksek sevk edilebilirliğe sahiptir. Özellikle Hindistan’da hibrit ihaleler ve tedarik programları aracılığıyla giderek daha fazla destek gören bu sistemler, elverişli piyasa koşullarında üretim kısıtlamalarını azaltabilir, varlık kullanımını iyileştirebilir ve maliyet etkin bir şekilde esneklik hizmetleri sunabilir. Pil maliyetleri düşmeye devam ettikçe, hibrit sistemlerin yenilenebilir enerji genişlemesinin bir sonraki aşamasında giderek daha önemli bir rol oynaması beklenmektedir.
Şebeke bağlantı kuyrukları, depolama ve hibrit projelere doğru kayarken, reformlar daha az uygulanabilir projeleri eliyor. İleri aşamadaki yenilenebilir enerji projeleri için küresel şebeke bağlantı kuyrukları, geçtiğimiz yıl %60 artarak 3.000 GW'a ulaştı; bu artışın tamamı, pil depolama ve hibrit yenilenebilir enerji projesi başvurularından kaynaklandı. Öte yandan, Hindistan, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'nde uygulanan daha sıkı bağlantı kuralları ve kuyruk yönetimi reformları, erken aşamadaki bağımsız rüzgâr ve güneş PV projelerinin neredeyse yarısını kuyruklardan çıkardı ve böylece daha uygulanabilir projelere öncelik verilmesine yardımcı oldu.
Elektrikli araçlar ve biyoyakıtlar, ulaşımda yenilenebilir enerji kullanımının yaygınlaştırılmasında birbirini tamamlayıcı roller oynamaktadır. Ana senaryomuzda, ulaşım sektöründeki yenilenebilir enerji tüketiminin tahmin döneminde %60 artacağı ve küresel ulaşım enerji talebindeki payının %6’ya yükseleceği öngörülmektedir. Elektrikli araçlar tarafından kullanılan yenilenebilir elektrik, bu büyümenin neredeyse yarısını oluştururken, Çin ve Avrupa birlikte elektrikli araçlarla ilgili yenilenebilir elektrik kullanımındaki artışın %80’ine katkıda bulunmaktadır. Sıvı biyoyakıtlar, daha katı zorunluluklar ve artan ulaştırma yakıtı talebinin desteğiyle büyümenin ikinci en büyük itici gücü olmaya devam ediyor. Hükümetlerin sürdürülebilir havacılık yakıtı zorunlulukları ve düşük karbonlu yakıt düzenlemelerini yürürlüğe koyması ve sektörlerin yakıt tedarikini çeşitlendirmeye çalışmasıyla birlikte havacılık ve deniz taşımacılığı önemli yeni pazarlar haline geliyor. Biyometan, yenilenebilir hidrojen ve e-yakıtlar, düşük bir başlangıç seviyesinden hızla büyüyor ve uzun vadede emisyonların azaltılmasının zor olduğu ulaştırma alanlarında emisyonları düşürmek için daha fazla seçenek sunuyor.
Elektrifikasyon, yenilenebilir ısı sektöründeki büyümenin başlıca itici gücü haline gelerek ısı kaynaklı emisyonların azalmasına yol açıyor. Isıtma talebini karşılayan modern yenilenebilir enerji kaynaklarının payı, 2025’teki %15’ten 2031’de %19’a yükseliyor; bu durum, enerji arzının çeşitlendirilmesine katkıda bulunuyor ve ısı kaynaklı karbondioksit emisyonlarının ilk kez azalmasını sağlıyor. Enerji güvenliği endişeleri, evsel yenilenebilir ısı kaynaklarının yaygınlaştırılmasını desteklemeye devam ediyor ve yüksek fosil yakıt fiyatlarına maruz kalma riskini ve ithalat bağımlılığını azaltıyor. Isı pompaları ve endüstriyel elektrifikasyon yoluyla ısıtma amaçlı yenilenebilir elektrik kullanımı, bu dönemde %50’den fazla artarak modern yenilenebilir ısı talebindeki büyümenin yaklaşık üçte ikisini karşılayacak. Elektrifikasyonun hızı, ülkeden ülkeye farklılık gösterebilen enerji fiyatları ve politika tasarımlarıyla yakından bağlantılı olmaya devam ederken, aynı zamanda doğal gaza kıyasla elektrik vergileri ve harçlarına da büyük ölçüde bağlı olacaktır. Modern biyoenerji, güneş enerjisi ve jeotermal kaynaklardan elde edilen doğrudan yenilenebilir ısı, modern yenilenebilir ısı kullanımının hâlâ büyük çoğunluğunu oluşturmaktadır (2025’te yaklaşık %60), ancak 2031’e kadar olan büyümenin yalnızca yaklaşık dörtte birine katkıda bulunmaktadır.
Isı pompaları ve bölgesel ısıtma sistemleri, yenilenebilir ısı kullanımının yaygınlaştırılmasını hızlandırmak için en büyük imkânları sunmaktadır. Elektrik üretiminde yenilenebilir kaynakların payının artması ve elektrifikasyonun yaygınlaşması, binalarda ve sanayide yenilenebilir ısı kullanımı için yeni imkânlar yaratmaktadır. Bölgesel ısıtma şebekeleri, büyük ölçüde henüz değerlendirilmemiş bir imkân olmaya devam etmektedir. Şebekelerin yenilenebilir ve geri kazanılabilir ısıyı büyük ölçekte entegre etme potansiyeline rağmen, yenilenebilir kaynaklar küresel bölgesel ısı ihtiyacının yalnızca %7’sini karşılamaktadır.
Yeni pazarlar ticari ölçeğe ulaşırken biyometan, küresel biyogaz büyümesini yönlendiriyor. Küresel biyogaz üretiminin 2031 yılına kadar neredeyse beşte bir oranında artacağı tahmin ediliyor; bu büyüme tamamen biyometandan kaynaklanıyor. Biyometan üretimi, artan politika desteği ve mevcut gaz altyapısıyla uyumluluk sayesinde neredeyse iki katına çıkıyor. Sonuç olarak, biyogaz üretimindeki biyometan payı, bugünkü %22’den 2031’de %35’e yükselecek. Avrupa, en büyük biyometan üreticisi olmaya devam ederken, onu ABD izliyor; büyük gelişmekte olan ve gelişmiş ekonomiler ise düşük bir başlangıç seviyesinden arzı artırıyor. Hindistan’ın üretiminin 2031 yılına kadar neredeyse dokuz kat artacağı tahmin ediliyor; Brezilya, Çin ve Hindistan ise kullanımın yaygınlaşmasını desteklemek için sağlam politikalar geliştiriyor. Organik atık ve artıkların sunduğu bol teknik potansiyele rağmen, ticari hammadde tedarik zincirlerinin geliştirilmesi, daha hızlı büyümeyi sağlamak için hâlâ bir zorluk teşkil ediyor.
Elektrik, Çin ve Avrupa Birliği’nin öncülüğünde yenilenebilir ısıdaki büyümenin ana itici gücü olmaya devam ediyor
Isıtma amacıyla kullanılan yenilenebilir elektrik, 2031 yılına kadar modern yenilenebilir ısıdaki artışın yaklaşık üçte ikisini oluşturuyor. Modern biyoenerji, en büyük yenilenebilir ısı kaynağı olmaya devam ediyor ve öngörü dönemi boyunca büyümeye devam edecek; ancak elektrik temelli ısıtmanın daha hızlı yaygınlaşmasıyla birlikte yenilenebilir ısıdaki payı kademeli olarak azalıyor. Büyüme, “Elektrik Çağı” hedeflerine ulaşma konusunda en ileri düzeydeki ekonomilerde yoğunlaşmaktadır: Çin Halk Cumhuriyeti (bundan sonra “Çin” olarak anılacaktır), artışın yaklaşık üçte birini, çoğunlukla endüstriyel elektrifikasyon yoluyla sağlarken, Avrupa Birliği ise öncelikle bina sektöründeki elektrifikasyon sayesinde ikinci en büyük katkı sağlayan aktördür.
Isıtma, küresel nihai enerji tüketiminin yaklaşık yarısını oluşturmaktadır ve enerjiyle ilgili CO2 emisyonlarının en büyük kaynağı olmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, bu sektör, elektrik ve ulaştırma sektörlerine kıyasla politika düzeyinde daha az ilgi görmüştür. Elektrifikasyonun artması ve yenilenebilir ısı teknolojilerinin daha yaygın bir şekilde kullanılmasıyla, küresel ısı talebinde modern yenilenebilir enerji kaynaklarının payı 2025’teki %15’ten 2031’de %19’a yükselecek ve bu dönemde ısı kaynaklı toplam CO2 emisyonları yaklaşık %4 oranında azalacaktır. Yakıt yanmasından kaynaklanan doğrudan emisyonlar genel olarak değişmezken, elektrik sektöründeki karbonsuzlaşma, ısıtma için kullanılan elektriğin karbon yoğunluğunu istikrarlı bir şekilde düşürdüğü için dolaylı emisyonlar azalacaktır.
Elektrifikasyon ve enerji sektörünün karbonsuzlaştırılması birbirini güçlendiriyor
Isıtma amacıyla kullanılan yenilenebilir elektrik, öngörü dönemi boyunca %50’nin üzerinde artış göstererek 2025’teki 9,4 EJ seviyesinden 2031’de 14,6 EJ’ye yükselecek. Isı pompalarıyla yakalanan ortam ısısı ile birlikte, bu artış dünya çapında yenilenebilir ısı artışının dörtte üçünü oluşturacak. Binalarda yenilenebilir elektrik, biyoenerjinin modern kullanımını geride bırakarak en büyük yenilenebilir ısı kaynağı haline gelecektir.
Artan elektrifikasyon ve enerji sektörünün karbonsuzlaştırılması, bu büyümeyi birlikte tetiklemektedir. Sanayide, ısı için kullanılan yenilenebilir elektrik, Çin’deki proses elektrifikasyonunun öncülüğünde 5,6 EJ’den 8,9 EJ’ye yükselecektir. Binalarda ise ısı pompaları ve elektrikli su ısıtma sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte bu rakam 3,8 EJ’den 5,7 EJ’ye yükseliyor. Aynı zamanda, ısı için kullanılan elektriğin yenilenebilir payı %35’ten yaklaşık %46’ya çıkarak, elektrifikasyonun yenilenebilir ısı kullanımına olan etkisini artırıyor.
Doğrudan yenilenebilir ısı hâlâ en büyük kaynak olmaya devam etmekle birlikte, 2031’e kadar gerçekleşecek büyümenin yalnızca dörtte birini sağlıyor
Doğrudan yenilenebilir ısı teknolojileri hâlâ yenilenebilir ısının ana kaynağıdır, ancak büyümeye katkıları azalmaktadır. Modern biyoenerji, güneş enerjisi ve jeotermal enerji, 2025 yılında yenilenebilir ısı tüketiminin yaklaşık %60’ını oluşturacak olsa da, elektrik temelli ısıtmanın daha hızlı yaygınlaşması nedeniyle 2031’e kadar gerçekleşecek büyümenin yalnızca dörtte birine katkıda bulunacaktır. Bu durum, doğrudan yenilenebilir teknolojilerin yenilenebilir ısı büyümesinin üçte birinden fazlasını sağladığı 2019-2025 dönemine kıyasla önemli bir değişimi işaret etmektedir. Bu teknolojiler, öngörü dönemi boyunca yıllık %1,6 oranında büyürken, yenilenebilir elektrik temelli ısı ise %7’nin üzerinde bir büyüme gösterecektir.
Çin pazarının olgunlaşmasıyla birlikte güneş enerjili ısıtmanın büyümesi yavaşlıyor. Küresel tüketim, 2031 yılına kadar yılda yaklaşık %3,5 artacak; bu, son yıllara kıyasla bir düşüş anlamına geliyor. Küresel kurulumların yaklaşık %70’ini oluşturan Çin, konut inşaatındaki devam eden yavaşlama, giderek doygun hale gelen yurt içi güneş enerjili su ısıtma pazarı ve ısı pompalı su ısıtıcılarından gelen artan rekabet nedeniyle daha yavaş bir büyüme kaydediyor. Bu eğilimler, diğer bölgelerdeki daha güçlü büyümeyi gölgede bırakıyor.
Gelişmiş ekonomilerde, şebeke entegrasyonu, finansman ve ruhsatlandırma konusundaki zorlukların artmasıyla birlikte, 2021’den bu yana yaşanan güçlü ivmenin ardından yenilenebilir enerji kapasite artışları bir duraklama dönemine girmiştir. Avrupa’da, 2026-2031 döneminde yıllık yenilenebilir enerji kapasite artışlarının ortalama 100 GW civarında olacağı ve 2025 seviyesiyle tutarlı kalacağı tahmin edilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri’nde ise, özellikle veri merkezlerinden kaynaklanan hızla artan elektrik talebini karşılamak amacıyla, ortalama yenilenebilir enerji kapasite artışları 2025 seviyesine kıyasla biraz daha yüksek olacaktır. Öte yandan, Asya Pasifik bölgesindeki yıllık kapasite eğilimleri, bir dizi politika iyileştirmesi ve piyasa reformu sayesinde – özellikle Kore ve Japonya’da – 2025’e kıyasla kademeli bir hızlanma göstermektedir.
Güneş PV, 2031 yılına kadar küresel kapasite artışında liderliğini sürdürürken, Çin’in tarihsel hakimiyetinin zayıflayacağı öngörülüyor
Yenilenebilir enerji kapasitesinin 2026 ile 2031 yılları arasında 4.770 GW’nin üzerinde artacağı ve bu artışın küresel toplam enerji kapasite artışının %80’inden fazlasını oluşturacağı tahmin ediliyor. Tahmin dönemi boyunca gerçekleşecek bu artış, 2020-2025 dönemine kıyasla %57’lik bir hızlanma anlamına geliyor.
Dünya, üç katına çıkma hedefine ancak 2032 civarında ulaşacak; bu durum, hedefler ve uygulamalar arasındaki süregelen uçurumu ortaya koymaktadır. Hızlandırılmış senaryoda, yenilenebilir enerji kapasitesindeki artış 2030 yılına kadar yaklaşık %20 daha yüksek olacak; bu da dünyayı COP28 hedefinin %90’ına (veya 2022’ye göre 2,8 kat artışa) ulaştıracak ve 2031’de üç katına çıkarma hedefine ulaşılmasını sağlayacaktır. Hızlandırılmış senaryo, hükümetlerin politika tasarımı, şebeke entegrasyonu, izin süreçleri ve fi Hızlandırılmış büyümeyi mümkün kılacak altı politika önceliği
1. İhale ve gelir istikrarlaştırma programlarının genişletilmesi ve iyileştirilmesi
Kapsamlı ve öngörülebilir tedarik programları, tüm hızlandırılmış örneklerdeki en yaygın gerekliliktir. Birçok ülke, gelir kesinliğini artırmak ve finansman sağlanabilir proje havuzunu genişletmek için daha yüksek ihale hacimlerine, daha düzenli ihale takvimlerine ve fiyat endekslemesi gibi unsurları içeren iyileştirilmiş sözleşme tasarımlarına ihtiyaç duyacaktır. Bu, özellikle artan piyasa fiyat riskiyle karşı karşıya kalan teknolojiler için, piyasa koşullarını daha iyi yansıtan fark sözleşmeleri (CfD’ler), uzun vadeli tedarik çerçeveleri ve destek mekanizmalarının daha yaygın olarak kullanılması anlamına gelir. Danimarka, Hindistan, Filipinler, Romanya, Güney Afrika ve Birleşik Krallık gibi ülkelerde, daha etkili ihale çerçeveleri ve destek programları, ihaleyi kazanan projelerin finansal kapanışa ulaşma ve inşaat aşamasına geçme oranını artırarak hızlandırılmış senaryolarda ek büyüme potansiyelini ortaya çıkarabilir.
2. Şebeke altyapısı geliştirme ve bağlantı reformlarını hızlandırmak
Şebeke kısıtlamaları, çoğu hızlandırılmış senaryoda en önemli engellerden biri olarak ortaya çıkmaktadır. Daha fazla güneş PV ve rüzgâr projesinin şebekeye bağlanıp işletilebilmesi için iletim ve dağıtım altyapısının daha hızlı inşası, daha kısa bağlantı süreleri, kuyruk yönetimi reformları ve daha iyi şebeke planlaması gereklidir. Bu tür önlemler, özellikle Avustralya, Brezilya, Kanada, Almanya, Hindistan, Hollanda, Sırbistan, Güney Afrika, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri’nde hızlandırılmış senaryoda ek büyümenin önünü açabilir. Şebeke genişlemesinin hızlandırılmaması durumunda, yenilenebilir enerji kullanımındaki artış, daha fazla kesintiye, daha uzun gecikmelere ve proje karlılığının zayıflamasına yol açabilir.
3. Depolama kapasitesini ve sistem esnekliğini artırmak
Yenilenebilir enerji penetrasyonu arttıkça, hızlandırılmış senaryoda depolama ve sistem esnekliği giderek daha önemli hale gelmektedir. Birçok ülke, piller, pompajlı hidroelektrik, uzun süreli depolama, talep yanıtı ve esnek elektrik tüketimini, sistem entegrasyonunu yönetmek, kesintileri azaltmak ve yakalama fiyatlarını iyileştirmek için kritik öneme sahip unsurlar olarak tanımlamaktadır. Dolayısıyla, depolama ve esnekliğe yönelik daha güçlü politika desteği, hızlandırılmış senaryoda, özellikle Avustralya, Şili, Çin, Hindistan, İtalya, İspanya ve çeşitli Avrupa pazarlarında yenilenebilir enerjide ek büyümeyi tetikleyebilir.
4. İzin ve proje onay süreçlerinin kolaylaştırılması
Kurulumun hızlandırılması, sadece daha geniş proje portföyü değil, aynı zamanda daha iyi proje yürütme süreçlerini de gerektirir. Birçok ülke halihazırda izin reformları uygulamaya koymuştur; ancak daha hızlı uygulama, daha kısa onay süreleri ve yenilenebilir enerji hızlandırma bölgeleri ya da tek durak hizmet süreçlerine ihtiyaç vardır. İdari prosedürler kurulum sürecini geciktirmeye devam ettiği için, daha hızlı izin verme süreci özellikle kara rüzgâr enerjisi, şebeke ölçeğinde güneş PV ve iletim projeleri için önemlidir. Hızlandırılmış senaryoda, bu önlemlerin alınması özellikle Finlandiya, Fransa, Yunanistan, İtalya, Kore, Filipinler, Polonya ve Vietnam’da yenilenebilir enerji kapasitesinde ek büyüme sağlayabilir.
5. Kurumsal tedarik ve piyasa temelli talebin güçlendirilmesi
Destek programları geliştikçe ve veri merkezleri ile diğer büyük tüketicilerin elektrik talebi arttıkça, kurumsal elektrik satın alma anlaşmaları (PPA’lar) ile doğrudan tedarik mekanizmalarının daha da yaygınlaştırılması, kurulumun hızlanmasına destek olabilir. Daha güçlü kurumsal tedarik çerçeveleri, projelerin finansmanlanabilirliğini artırabilir, devlet desteğine olan bağımlılığı azaltabilir ve yenilenebilir enerji yatırımları için uzun vadeli talep sinyalleri sağlayabilir. Bu nedenle, hızlandırılmış senaryo, özellikle Kanada, İtalya, Japonya, Kore, İspanya, Amerika Birleşik Devletleri ve Vietnam’da bu mekanizmaların daha fazla kullanılacağını varsaymaktadır.
6. Dağınık güneş PV sistemlerini ve tüketici katılımını desteklemek
Birçok ülke, çatı üstü güneş PV sistemlerinin, enerji topluluklarının, kendi tüketim modelinin ve sayaç arkası depolamanın daha yaygın bir şekilde benimsenmesini gerektirmektedir. Politika önlemleri arasında yatırım desteği, daha cazip kendi tüketim çerçeveleri, akıllı sayaçlar ve daha ayrıntılı fiyat sinyallerine daha fazla maruz kalma, basitleştirilmiş bağlantı prosedürleri ve finansmana daha iyi erişim yer almaktadır. Bu önlemler bir arada değerlendirildiğinde, özellikle Avustralya, Brezilya, Hindistan, İtalya, Meksika, Nijerya, Pakistan ve Polonya’da, hızlandırılmış senaryoda öngörülen ek dağıtık güneş PV büyümesini mümkün kılabilir.
Güneş PV ve rüzgâr enerjisi elektrik sistemlerini yeniden şekillendirirken, yenilenebilir enerji kaynakları 2031 yılına kadar küresel elektrik üretiminin yaklaşık %45’ini oluşturacak
Yenilenebilir enerji kaynaklarının küresel elektrik üretimindeki payının, öncelikle güneş PV ve rüzgâr enerjisindeki hızlı genişleme sayesinde, 2025’teki %33’ten 2031’e kadar %43’e çıkacağı öngörülmektedir. Aynı dönemde, rüzgâr ve güneş PV enerjisi birlikte küresel elektrik üretimindeki büyümenin %80’inden fazlasını oluşturacaktır.
Güneş PV ve rüzgâr enerjisinin hızlı yaygınlaşması, küresel yenilenebilir enerji üretim karışımını yeniden şekillendirmektedir. Değişken yenilenebilir enerji kaynakları, 2024 yılında ilk kez hidroelektrik enerjiyi geride bıraktı ve 2025 yılında küresel elektrik üretiminin yaklaşık %17’sini oluştururken, hidroelektrik enerjinin payı %14 olarak gerçekleşti. 2031 yılına kadar, sadece güneş enerjisinin hidroelektrik enerjiyi geçerek küresel üretimin %16’sını oluşturması beklenirken, rüzgâr enerjisi üretiminin ise yaklaşık %12’ye yükselerek hidroelektrik enerjinin katkısına büyük ölçüde denk gelmesi öngörülüyor.
