MUTLU BEKTAŞ

Elektrik Elektronik Mühendisi TSE MTC-139 İnovasyon Yönetimi Ayna Komitesi Üyesi

Enerjiye olan ihtiyaç giderek arttığı günümüzde enerji talebini en verimli, kesintisiz, sürekli ve kaliteli şekilde yönetmek dijitalleşme ile mümkün olmaktadır. Enerji sektörü uçtan uca inceldiğimizde dijitalleşme çalışmalarına ağırlık verildiği görülmektedir. Enerjide dijitalleşme yatırımları son on yıldır büyük bir hızda devam ederken. Uluslararası Enerji Ajansı’nın raporuna göre, dijital elektrik altyapısı ve yazılıma yapılan küresel yatırımlar 2014 yılından günümüze yıllık yüzde 20 artış göstermektedir. Enerji şirketleri dijitalleşme çalışmalarına bakıldığında öz kaynak ve kamu destekli yatırımların olduğu gözükmektedir.

Ar-Ge teşvik ve hibe programları artışı ile özellikle elektrik enerjisinde yenilikçi ve küresel pazarda yarışılabilir hale gelinmektedir. Elektrik şebekesine geniş perspektif ile bakıldığında yapılan ar-ge çalışmalarında en önemli parametrenin bu çalışma ne kadar sürdürülebilir ve fizibıl olduğudur. Bununla birlikte, ülkemizde elektrik enerjisi odağında yatırım ve işletme maliyetleri düşüren yazılım, inovatif dijital süreçlerin uygulanması, dijitalleşmenin öncelikli ve en uygulanabilir adımlarından biri olarak görülebilir.Enerjide bir takım dijital yatırımlı yenilik projelerinden kısaca bahsetmek gerekirse;

ŞEBEKE İŞLETİMİ

Akıllı şebekeler ile önemi artan şebeke iletişimi; otomasyon ile iş gücünü minimum seviyede tutarak enerji sisteminde oluşabilecek arızaları merkezi sistemlere aktarabilen ve olası arıza durumlarında sistem operatörünü bilgilen yapıda tasarlanan dijital yatırımlardır. Bu tür yatırımlar ile sistemde meydana gelebilecek sorunları tespit etmek ve önleyici tedbirler almak mümkün olmaktadır.

İZLEME VE KONTROL

Ar-Ge yatırımlarının büyük payına sahip olan izleme ve kontrol alanında ülkemiz ciddi manada yurtdışı menşei yazılımlara yüksek miktarlarda lisans bedelleri ödemektedir. Enerji sisteminin uçtan uca izlenmesinin yanında uzaktan kontrol edilmesi gerek donanım gerekse yazılımları ihtiva ettiğinden enerji şirketlerinin öz kaynakları ile en çok yatırım yaptığı alanların başında gelmektedir. Bu yatırımlarda; coğrafi bilgi sistemlerinin modellenmesi, uzaktan anahtarlamalar ile sistemin kontrol edilmesi, dijital ikiz ile sistemin dijitalden sürekli izlenmesi gibi yenilikçi uygulamaları görmekteyiz. Özellikle SCADA (Supervisory Control And Data Acquisition), “Merkezi Denetleme Kontrol ve Veri Toplama” sistemlerine yönelik yerlileştirme çalışmaları için Ar-Ge girişimlerinin eksik ve yetersiz olduğu söylenebilir. Bu konuda enerji sektörünün dışa bağımlılığının minimum seviye getirilmesi gerekmektedir.

TEKNİK VE TEKNİK OLMAYAN KAYIPLAR

Enerjinin üretilmesinden son kullanıcıya kadar dağıtılması aşamalarında sisteminin verimli, ekonomik, güvenilir ve sürekli işletimi için kayıpların minimum düzeye indirgenmesi, enerji kalitesini bozan parametrelerin düzeltilmesi ve/veya düzelttirilmesi çalışmalarıdır. Bu konuda teknik kayıpları dijitalleşme ve yeni malzemeler ile minimize ederken, kayıpların tespitine yönelik stratejik yöntemler geliştirilmelidir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun (EPDK) Nisan 2019'da yaptığı açıklamaya göre, EPDK'nın elektrik dağıtım şirketlerine uyguladığı teşvik sistemi ile elektrikte kayıp-kaçak oranı yüzde 11,8 olduğu gözükmektedir. Kayıp-kaçak oranını %10’un ltına düşürmek amacıyla enerji şirketleri yatırımlarını hızlandırmalıdır.

Yazının devamı okumak için tıklayın