BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi ABD, Rusya, İngiltere, Fransa, Çin ve Almanya’dan oluşan ve 2006 yılında resmen toplanan P5+1 ülkeleri ile İran, Tahran’ın nükleer politikasını tartışmak üzere, 14 Nisan tarihinde, bir önceki zirveden 15 ay sonra İstanbul’da bir araya geldi. Ocak 2011’de yine İstanbul’da gerçekleşen zirvede hiçbir gelişme sağlanamayınca görüşmeler kilitlenmişti. Son yapılan zirve ise tekrar masaya oturulabileceğini gösterdi.

Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği, İran’ın nükleer programının silah yapımında kullanılabileceğini söyleyerek ard arda ekonomik yaptırım kararları aldı. İran ise programının barışçıl amaçlar taşıdığını söylüyor. Bü iki güç odağı arasında orta yolu aramak için düzenlenen müzakereler, Lütfi Kırdar Uluslararası Kongre ve Sergi Sarayı’nda gerçekleştirildi.

Saat 11.00 sıralarında başlayan, toplu ve ikili görüşmeler şeklinde yapılan müzakereler yaklaşık 10 saat sürdü. Toplu müzakereler, Avrupa Birliği Dışişleri Yüksek Temsilcisi Catherine Ashton ile İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi Sekreteri ve Nükleer Başmüzakereci Said Celili başkanlığında gerçekleştirildi. Müzakerelerin tamamlanmasının ardından basın toplantısına geçildi. İran ile batılı ülkeler 23 Mayıs’ta Bağdat’ta bir kez daha bir araya gelecek.

Ashton’dan Açıklama

AB Dışişleri Yüksek Temsilcisi Catherine Ashton, İran’la nükleer müzakerelerin, ‘yapıcı ve yararlı’, ‘bir süre önce İran’la yapılan mektup teatisinin ruhuna uygun’ olduğunu belirterek, 23 Mayıs’ta Bağdat’ta tarafların tekrar toplanacağını bildirdi.

Ashton, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması çerçevesinde yüklenilen bütün yükümlülüklerin İran tarafından yerine getirilmesinde ve ancak bu yapılırken İran’ın da, nükleer enerjinin barışçıl yollarda kullanılmasına ilişkin hakkına saygı duyma konularında mutabık kalındığını belirtti. Görüşmelerde bir dizi diyalog çerçevesinde acil ve pratik adımlar atarak, güven artırıcı önlemler almayı ve İran’ın bütün uluslararası taahhütlerini nasıl yerine getireceğini tartıştıklarını ifade eden Ashton, bunu yaparken de adım adım ve mütekabiliyet çerçevesinde bir yaklaşım uygulama konusunda anlaştıklarını söyledi.

Bu adımların kapsamlı müzakereler sonucunda bir çözüme ulaştıracağını vurgulayan Ashton, böylece İran’daki programın sadece barışçıl nedenlerle kullanılıp kullanılmayacağı konusundaki soru işaretlerinin ortadan kaldıracağını söyledi. Ashton, "Bundan sonra 23 Mayıs’ta yeniden toplanacağız, ancak temsilcilerimiz ondan önce bir araya gelecekler" dedi.

Said Celili’nin Değerlendirmesi

İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi Sekreteri ve Nükleer Başmüzakereci Said Celili, İstanbul’da gerçekleştirilen İran ile ‘5 1’ ülkeleri arasındaki nükleer müzakerelere ilişkin, "Bugün yaptığımız çalışmalara baktığımda, işbirliğine dayalı yaklaşım çerçevesinde başarılı bir görüşme yaptığımızı düşünüyorum. İleriye doğru bir adım attık ve bu süreçte bugüne kadar geldiğimiz noktayı temel alarak ileriye doğru devam ettiğimizde bundan sonraki görüşme turunda da başarılı olabileceğimizi umuyorum. İranlılar ile konuşurken baskı ve tehdit dili işlemez. Bugün diğer tarafların müzakere konusundaki ilgisi, talebi olumlu bir şekilde dikkate alınmıştır" dedi.

Ancak Batı ile Tahran arasında ileriki dönemlerde gerçekleşecek müzakerelerde uranyum zenginleştirme konusunda sorun çıkması muhtemel. Zira Batının teklifleri arasında İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetini durdurması, zenginleştirilmiş uranyumun başka bir ülkeye gönderilmesi; karşılığında Batı’nın İran’a kontrollü bir şekilde yakıt halinde yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş uranyum göndermesinin yer alacağı düşünülüyor.

İran, ABD’nin Talebini Reddetti

Ancak İran uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin tatil edilmesini ‘kırmızı çizgi’ olarak görüyor. Zenginleştirme oranının yüzde 20’den yüzde 5’e düşürülmesinin ise tartışılabileceğini söylüyorlar. İran’ın altını çizdiği önemli bir nokta da güven. Batı’nın sürekli taleplerde bulunduğunu, karşılığında ne vaat ettiklerini açıklamadıklarını söylüyorlar. İran zirvede, ABD’nin bire bir görüşme talebini de reddetti.

Celili: "Nükleer Enerji Herkes İçin, Nükleer Silah Kimse İçin"

İran heyeti, Nükleer Başmüzakereci Celili kürsüye çıkmadan önce İstanbul görüntüsünü kapatacak şekilde bir pankart açtı. Pankartta, İngilizce, "Nükleer enerji herkes için, nükleer silah kimse için" yazılıydı. Pankartta protesto sloganının yanı sıra öldürülen İranlı bilim adamlarının fotoğrafları ile İran haritası yer alıyordu.

‘Türkiye resmi ağızları dikkate almalıydı’

İran, zirve öncesinde müzakerelerin İstanbul’da gerçekleşmesi konusunda çıkan tartışmada Ankara’nın tepkisinden rahatsız oldu. İranlılar, mecliste çok çeşitli görüşlerin olduğunu belirtiyor. Bu nedenle resmi yetkilileri dinlemek yerine meclisteki milletvekilinin sözlerinin dikkate alınmasının yanlış olduğunu söylüyorlar. Dışişleri Bakanı Ali Abdullah Salihi’nin baştan beri İstanbul dediğini hatırlatıyorlar. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Mart ayındaki Tahran ziyaretinde, müzakerelerin İstanbul’da yapılmasını teklif ettiklerini söylemişti. Salihi’den de olumlu sinyaller gelmişti. Ancak Türkiye’nin Suriye konusundaki tutumuna kızan İranlı siyasetçiler ve yetkililer müzakerelerin Şam veya Bağdat’ta yapılmasını istemişlerdi.

Dış basın müzakereleri nasıl görüyor?

ABD basını nükleer müzakerelerin, Tahran yönetimi içerisinde süren siyasi çekişmeler nedeniyle sonuçsuz kalabileceği uyarısında bulunuyor. Wall Street Journal Gazetesi, İran Dışişleri kaynaklarına dayandırdığı haberinde, ülkenin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney ile Devlet Başkanı Mahmud Ahmedinejad arasındaki gerilimin, müzakereleri çıkmaza sokabileceğini yazdı.

Habere göre Hamaney’e yakın isimlerden Dışişleri Bakanı Ali Ekber Salihi ve nükleer başmüzakereci Said Celili, görüşmelerin olumlu sonuçlanması için daha yapıcı bir tavır takınma yanlısı. Buna karşın Ahmedinejad’ın İran’ın nükleer programından geri adım atmak istemediği biliniyor. Bu durumda son söz sahibi olan Hamaney’in, Ahmedinejad’a karşı güçsüz görünmemek için müzakerelerde daha sert bir tavırdan yana olabileceği öngörülüyor.

Öte yandan Debka sitesi, İran’ın müzakerelerde Nükleer Silahsızlanma Anlaşması’nın ek protokolünü imzalamayı teklif edeceğini, bunun karşılığında İsrail’in de anlaşmaya taraf olmasını isteyeceğini öne sürdü.