Partiküller, Hava Kirliliği ve Sağlık

Prof. Dr. Fevzi Yılmaz

Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi

Mühendislik Fakültesi

Ölüm sebebi olma, ölümle korkutma ve ölümü kabul etme teması, sadece COVID-19 virüsü ile ilişkili değildir. İbni Sina 1000 yıl önce insan yaşam süresinin kısalığını, tozların ve dumanların varlığına bağlamıştı. O zaman kanıta dayalı bilgiye erişim yoktu. Bugün artık, boş bir su bardağında on binlerce partikülün uçuştuğunu rahatça söyleyebiliriz. Bu partiküllerin büyük kısmının muhtelif coğrafyalardan taşınımla geldiği de bir sır değildir. Toz ve dumanların doğal olanları tölere edilebilir, fakat yapay olanlara kimyasal tepkime ürünlerine ve sentezlenenlere dikkat kesilmeliyiz.

Görünür toz boyutu ortalama 100 mikrometre iken, polenler 20 mikrometrede yığılma gösterir. Bakteriler 1 mikrometre, duman 0,01-1 mikrometre arasında bir dağılıma sahiptir. Atmosferik toz boyutu oldukça geniş aralıkta (0,001-1 mikrometre) gezinir. Her türlü virüs boyutu ortalama 0,01 mikrometredir. Sınırlı yanma ürünü olan ve halk dilinde kurum olarak adlandırılan karbon siyahı en düşük boyuta (ortalama 0,001 mikrometreye) sahiptir. Nanoteknoloji biliminde, 0,1 mikrometre altı boyutların nanoboyut partikül ailesi üyesi olarak değerlendirildiği hatırlanmalıdır ( 0,1 mikrometre 100 nanometreye eşittir).

Bakteri ve virüs dışı mikro ve nano partiküllerin de öldürücülükleri çok önemsenmelidir. Öldürücülüklerin ve toksik etkilerin azalan tane boyutu ile arttığı ayrıca bilinmektedir ve bu nanometal çalışmalarıyla kanıtlanmıştır. Örneğin, altın normal halinde hiçbir madde ile etkileşime girmediği ve çok güvenli olduğu halde, nanopartiküller halindeki altın her şeyle etkileşime giren bir yapı kazanır. Nanoaltın, tane boyutu ve tane şekli ile farklı bir kimliğe bürünebilmektedir ve çok reaktif olmaktadır. Örneğin sarı renkteki som altın külçe 25 nanometre boyutlu küresel dağılımlı hale getirildiğinde rengi kırmızı, 50 nanometre boyutlu olduğunda ise yeşile dönmektedir. Antibakteriel gümüş nanoparçacıklarda da benzer özellik kayması vardır. Çağımız mikroteknolojiler, nanoteknolojiler, nanobiyoteknolojiler çağıdır ve canlı cansız partiküller/ yapılar çok önemlidir.

Yazının devamı için tıklayın